سایه سنگین طلای سیاه بر ریه خوزستان/ مجوزی که هورالعظیم را نابود میکند!؟
گروه استانها - بیش از ۱۶۰ تشکل تخصصی محیطزیست از سراسر کشور همراه با جمعی از استادان دانشگاهها و انجمنهای علمی-دانشجویی در مکاتبات رسمی خود با مقامات عالی، نسبت به تکرار تجربه تلخ خشکاندن مخازن ۳، ۴ و ۵ هورالعظیم در دهههای گذشته هشدار دادهاند! پدیدهای که در کنار کاهش آورد رودخانهها، تابستان امسال بیش از ۷۰ درصد تالاب را با خشکی کامل و آتشسوزیهای دامنهدار در نیزارها مواجه کرد.
به گزارش خبرنگار تابناک در استان خوزستان، صدور مجوز محیطزیستی برای توسعه میدان نفتی سهراب در دستنخوردهترین بخش تالاب هورالعظیم بار دیگر مناقشهای پیچیده را میان منطق بهرهبرداری اقتصادی و الزامات بقای بومسازگانهای جنوبغرب کشور شعلهور کرده است.
در شرایطی که شرکت مهندسی و توسعه نفت با استناد به مصوبهای بیست و شش صفحهای از محدودسازی گستره خاکریزی به ۱۸ هکتار و کاهش شمار چاهها سخن میگوید، جامعه علمی و تشکلهای مردمنهاد با یادآوری مخالفتهای پیشین کمیته ارزیابی، خواستار شفافسازی درباره تحقق شروط هشتگانه نظارتی پیش از استقرار هرگونه ماشین آلات سنگین در حریم آبی این تالاب بینالمللی هستند.
چالش جدید محیط زیست، برای تالاب هورالعظیم!
تالاب هورالعظیم آخرین بازمانده پهنههای آبی گسترده بینالنهرین در منتهیالیه جنوبغربی خوزستان، بار دیگر در کانون مناقشهای عمیق میان منطق تولید هیدروکربوری و الزامات حفاظت از زیستبوم قرار گرفته است.
این گستره ۳۰۰ هزار هکتاری که یکسوم آن در قلمرو سرزمینی ایران و دوسوم دیگر در خاک عراق واقع شده در دهههای گذشته زیر بار سنگین سدسازیهای بالادست کرخه خشکسالیهای متوالی و بهویژه حضور تأسیسات استخراج نفت دستخوش دگرگونیهای ساختاری فراوانی شده است.
با صدور مجوز محیطزیستی برای اجرای طرح توسعه «میدان نفتی سهراب» پنجمین میدان نفتی فعال در حریم این پهنه آبی در کنار میادین آزادگان شمالی و جنوبی و یاران شمالی و جنوبی، موج جدیدی از نگرانیهای فنی و اجتماعی در میان متخصصان دانشگاهیان و فعالان مدنی پدید آورد چرا که میدان سهراب در مخزن شماره یک یعنی دستنخوردهترین و تنها بخش برخوردار از پیوستگی اکولوژیک و ورود آب زنده رودخانه کرخه مستقر خواهد شد.
امکان خشکیدگی بخشهای بزرگی از تالاب!
پیشینه اداری و نظارتی این میدان نفتی ۲۲ هزار هکتاری به اواخر دهه هشتاد خورشیدی بازمیگردد. دورهای که نخستین گامهای اکتشاف و حفر دو حلقه چاه به همراه احداث خطوط انتقال ۴۰ کیلومتری، تحت عنوان بهرهبرداری از مخازن مشترک مرزی برداشته شد و سالها بعد در سال ۱۴۰۱ به اخذ مجوزهای اولیه انجامید.
اما نقطه عطف این پرونده در آذرماه سال ۱۴۰۲ رقم خورد زمانی که گزارش تفصیلی ارزیابی اثرات زیستمحیطی (EIA) توسعه کامل این میدان در کمیته ارزیابی سازمان حفاظت محیطزیست مورد واکاوی قرار گرفت و با توجه به ریسکهای بنیادین ناشی از قطع جریانهای هیدرولوژیک و امکان خشکیدگی بخشهای بزرگی از تالاب، با تصمیم اعضا رد شد و تصویب هرگونه مجوزی منوط به تحقق شروط مطالعاتی و فنی متعددی شد.
بر اساس تصمیمات اتخاذشده در آن نشست کارشناسی مجموعهای از اقدامات پژوهشی و عملیاتی به عنوان پیششرط هرگونه تصمیمگیری نهایی تعیین شد.
این الزامات شامل بررسیهای دقیق فنی و زیستمحیطی برای امکانسنجی خروج کامل محوطههای سرچاهی از بستر آبی تالاب، انجام مطالعات جامع ارزشگذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی هورالعظیم، محاسبه ظرفیت و آستانه تابآوری اکولوژیک این تالاب مرزی برابر بارگذاریهای صنعتی، ارزیابی اثرات همهجانبه طرح بر بستر اجتماعی و معیشت سنتی بومیان نظیر صیادی و پرورش گاومیش، امکانسنجی انتقال عملیات فرآورش نفت به تأسیسات موجود در پالایشگاه اروندان به منظور جلوگیری از احداث ساختارهای جدید در تالاب، نمونهبرداریهای آزمایشگاهی پایه از پارامترهای فیزیکوشیمیایی آب و خاک پیش از آغاز بهرهبرداری، تدوین برنامه جامع مهار و انتقال گازهای همراه مشعل و در نهایت طراحی سازوکاری برای استقرار ناظران مستقل تخصصی و دانشگاهی در طول فرآیند اجرا بود.
صدور مجوز و بیاطلاعی مدیران محیط زیست!
با وجود این مصوبات، اخیرا شرکت مهندسی و توسعه نفت از تصویب نهایی مجوزی بیشت و شش صفحهای و واگذاری طرح توسعه این میدان در قالب قراردادهای جدید نفتی برای یک دوره بهرهبرداری ۲۰ ساله به شرکت انرژی دانا خبر داده است.
انتشار این خبر، رویکردهای متفاوتی را در ساختار متولیان دولتی آشکار ساخت چنانکه در حالی که مدیران در سطح ملی سازمان حفاظت محیط زیست از جزئیات این فرآیند ابراز بیاطلاعی میکردند، ادارهکل حفاظت محیطزیست خوزستان نهایی شدن این مصوبه را مورد تأیید قرار داد.
«محمدجواد اشرفی» مدیرکل حفاظت محیطزیست خوزستان، در تبیین ابعاد این تصمیم اشاره تاکید میکند که موضوع برداشت صیانتی و سریع از میادین مشترک مرزی تصمیمی در سطح کلان ملی به شمار میرود و رویکرد سازمانی بر کاهش و کنترل حداکثری عوارض جانبی متمرکز شده است.
به گفته وی ، بر اساس الگوی نهایی، شش محوطه سرچاهی هر یک به مساحت سه هکتار در امتداد دایک مرزی احداث خواهد شد که گنجایش استقرار سه تا چهار حلقه چاه را دارند و در عین حال تمهیداتی مانند اجرای شبکه برق زیرزمینی، استفاده از لولههایی با ریسک شکستگی بسیار پایین و مدیریت کامل گازهای همراه از طریق فرآورش در تأسیسات اروندان در دستور کار قرار گرفته است، هرچند به دلیل ویژگیهای زمینشناختی و فاصله مخزن، امکان بهرهگیری از حفاریهای زاویهدار و مورب منتفی دانسته شده است.
هشدار برای تکرار تجربه تلخ خشکاندن مخازن هورالعظیم!
در سوی دیگر متولیان مهندسی و اجرای طرح بر این باور هساتند که اصلاحات بنیادینی در مدل اولیه توسعه اعمال شده تا میزان دستاندازی در بستر هور به کمترین حد ممکن برسد
بر پایه اظهارات «مهدی نجاریان» مجری طرح توسعه میدان سهراب در شرکت متن، تعداد محوطههای سرچاهی پیشبینیشده از ۲۳ پد به ۶ پد متمرکز، گستره اراضی مورد نیاز از ۶۹ هکتار به حدود ۱۸ هکتار و شمار کل چاههای جدید از ۳۲ حلقه به ۲۰ حلقه تقلیل یافته و استقرار این واحدها در مجاورت جاده مرزی موجود، مانع از ایجاد راهها و شریانهای دسترسی خاکی جدید در قلب تالاب خواهد شد.
اما این تغییرات هندسی نتوانسته از نگرانیهای عمیق جامعه کارشناسی و نهادهای مدنی بکاهد. بیش از ۱۶۰ تشکل تخصصی محیطزیست از سراسر کشور همراه با جمعی از استادان دانشگاه، انجمنهای علمی دانشجویی و معتمدان و ریشسفیدان محلی در مکاتبات رسمی خود با مقامات عالی، نسبت به تکرار تجربه تلخ خشکاندن مخازن ۳، ۴ و ۵ هورالعظیم در دهههای گذشته هشدار دادهاند! پدیدهای که در کنار کاهش آورد رودخانهها، تابستان امسال بیش از ۷۰ درصد تالاب را با خشکی کامل و آتشسوزیهای دامنهدار در نیزارها مواجه کرد.
فرسایش اعتماد عمومی به اجرای تعهدات کاغذی نفت!
«محمد الموتی» دبیر شبکه تشکلهای مردمنهاد محیطزیست و منابع طبیعی، تأکید دارد که اعتماد عمومی به اجرای تعهدات کاغذی نفت در منطقه دچار فرسایش شده و جامعه حق دارد پیش از ورود ماشینآلات سنگین، گزارشهای شفافی از سرنوشت مطالعات هشتگانه کمیته ارزیابی دریافت کند.
کنشگران زیستمحیطی معتقدند هزینههای بلندمدت ناشی از بیابانزایی، تولید کانونهای ریزگرد و فروپاشی ساختارهای اجتماعی و معیشتی جوامع بومی در جنوبغرب کشور، ضرورت بازنگری در روشهای مرسوم خاکی و حرکت به سمت فناوریهای سازگارتر و کممداخله مانند سکوهای سبک بر پایههای فلزی یا روشهای نوین فراملی را بیش از هر زمان دیگری آشکار ساخته است.
منبع : تابناک
تبلیغات
نیروبیت
رسانه تخصصی حوزه برق الکترونیک و انرژی
0 دیدگاه
ارسال دیدگاه