هشدار بارش‌های حدی؛ از جاده چرام ـ کهگیلویه تا بختیاری‌ها در انتظار اقدام

گروه استان‌ها- بارش‌های فراتر از نرمال در راه است، اما چند نقطه بحرانی که تجربه تلخ سیلاب‌های گذشته را پشت سر گذاشته‌اند، هنوز نیازمند اقدام فوری هستند.

به گزارش خبرنگار تابناک در کهگیلویه و بویراحمد، پاییز و زمستان پیش‌رو برای کهگیلویه و بویراحمد تنها فصل بارندگی نیست؛ فصل آزمون مدیریت بحران است. هشدار‌های هواشناسی از احتمال بارش‌های نرمال تا فراتر از نرمال و حتی وقوع بارش‌های حدی، سنگین و کوتاه‌مدت حکایت دارد؛ بارش‌هایی که در شرایط توپوگرافی خاص استان می‌تواند در فاصله‌ای کوتاه از یک بارندگی عادی به سیلابی مخرب تبدیل شود.

در چنین شرایطی، آنچه اهمیت دارد صرفاً تعداد ماشین‌آلات، برگزاری جلسات یا اعلام آماده‌باش دستگاه‌ها نیست؛ پرسش اصلی این است که آیا نقاطی که پیش‌تر بحران‌ساز شده‌اند، تا پیش از رسیدن نخستین بارش سنگین واقعاً ایمن خواهند شد؟

استان کهگیلویه و بویراحمد تجربه‌های تلخی از سیلاب دارد؛ از خسارت‌های مانسون گرفته تا انسداد راه‌ها، رانش زمین، تخریب پل‌ها و گرفتار شدن مردم در مسیر‌های ارتباطی. اکنون که مدیریت بحران استان از احتمال بارش‌های شدید در ماه‌های پیش‌رو سخن می‌گوید، فرصت پیشگیری محدود است و «دقیقه نود» دیگر پاسخگوی بحران نخواهد بود.

بختیاری‌ها؛ بحرانی که هنوز حل نشده است

یکی از جدی‌ترین نقاط نگرانی، شهر یاسوج و به‌ویژه محله بختیاری‌ها است؛ محدوده‌ای که خود مسئولان شهری آن را بحرانی‌ترین نقطه شهر در زمان بارندگی معرفی کرده‌اند.

مشکل اصلی این محله، ضعف در جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی است. مطالعات لازم برای ایجاد مسیر جدید هدایت آب انجام شده و حتی برای اجرای آن حدود ۲۲ میلیارد تومان اعتبار پیش‌بینی و پیمانکار نیز انتخاب شده بود، اما قرارداد قبلی به دلیل مشکلات مالی فسخ شده است.

اینجا دقیقاً همان نقطه‌ای است که فاصله میان «مدیریت بحران» و «مدیریت پیشگیرانه بحران» آشکار می‌شود.

وقتی یک نقطه به عنوان کانون آبگرفتگی شناخته شده، مطالعه شده و حتی اعتبار و پیمانکار داشته، اما عملیات اجرایی آن متوقف مانده است، در صورت وقوع بارش سنگین نمی‌توان همه مسئولیت را به شدت بارندگی نسبت داد.

استاندار نیز صراحتاً در نشست مدیریت بحران، شهرداری یاسوج را مکلف کرد حداکثر ظرف یک هفته برای اجرای این طرح اقدام کند و تأکید داشت که حتی در صورت تأمین نشدن همه منابع، عملیات باید از محل منابع داخلی شهرداری آغاز شود.

این دستور، اکنون یک آزمون روشن برای مدیریت شهری یاسوج است: آیا بختیاری‌ها پیش از بارش بعدی ساماندهی می‌شود یا دوباره بعد از آبگرفتگی، جلسات بررسی خسارت برگزار خواهد شد؟

شهرداری‌ها؛ از لایروبی تا آزمون واقعی آمادگی

شهرداری‌های استان اعلام کرده‌اند طی ماه‌های اخیر عملیات لایروبی، پاکسازی مسیل‌ها، جداول و کانال‌ها را انجام داده‌اند و در مجموع حدود ۴۵ هزار متر جدول‌گذاری و اقدامات مشابه صورت گرفته است.

این اقدامات ضروری است، اما کافی نیست.

بارش‌های حدی می‌تواند ظرفیت بسیاری از کانال‌ها و مسیل‌های شهری را در مدت کوتاهی پشت سر بگذارد. به همین دلیل، صرفاً تمیز بودن یک کانال، تضمین‌کننده عبور ایمن سیلاب نیست.

استاندار نیز بر شناسایی نقاط سیلاب‌خیز، استقرار ماشین‌آلات، دپوی شن و نمک، نصب باکس‌های بتنی، لوله‌های فلزی و پل‌های موقت در نقاط حادثه‌خیز و هرس درختان در مسیر شبکه برق تأکید کرده است؛ بنابراین شهرداری‌ها باید از یک گزارش کلی درباره «میزان لایروبی» عبور کرده و دقیقاً مشخص کنند اگر بارش سنگین از فردا آغاز شود، برای هر نقطه بحرانی چه اقدام عملی، چه ماشین‌آلاتی، با چه نیرویی و در چه مکانی آماده شده است.

سد سرپری؛ تجربه تلخ یک حادثه نباید تکرار شود

یکی از هشدار‌های جدی استاندار به سد سرپری مربوط بود؛ نقطه‌ای که نام آن با یکی از تلخ‌ترین حوادث سیلابی سال گذشته گره خورده است.

در جریان سیلاب سال گذشته، در این محدوده سه جوان جان خود را از دست دادند و جسد یکی از آنان نیز پیدا نشد. اکنون با نزدیک شدن به فصل بارندگی، ادامه وضعیت موجود در این مسیر می‌تواند به معنای باز گذاشتن راه برای تکرار یک حادثه مشابه باشد.

استاندار در همین نشست تأکید کرده است که مسیر باید بسته و واریانت مسیر راه‌اندازی شود.

این موضوع از جنس پروژه‌هایی نیست که بتوان آن را به آینده موکول کرد؛ چرا که سابقه وقوع حادثه در آن وجود دارد و خطر نیز ناشناخته نیست.

در مدیریت بحران، نقطه‌ای که یک‌بار جان انسان گرفته، دیگر «نقطه احتمالی بحران» نیست؛ نقطه اثبات‌شده خطر است؛ بنابراین تعیین تکلیف سد سرپری باید در اولویت فوری دستگاه‌های متولی قرار گیرد.

کره دنا؛ زنگ خطر رانش، رودخانه و شیلات

در شهرستان دنا، شرایط روستا‌هایی مانند کره و بهرام‌بیگی و محدوده رودخانه دارشاهی از نگرانی‌های جدی عنوان شده است.

کره به دلیل رانشی بودن زمین و سابقه خسارت‌های سنگین ناشی از سیلاب مانسون سال‌های گذشته، اهمیت مضاعفی دارد. اکنون نیز مطالعات تخصصی برای کانون رانشی این روستا در حال انجام است.

اما مسئله اینجاست که در صورت وقوع بارش سنگین، «در حال مطالعه بودن» لزوماً مانع حادثه نمی‌شود.

بر اساس گزارش ارائه‌شده در نشست بحران، احتمال ریزش جاده و حتی قطع خطوط انتقال برق در برخی مناطق دنا وجود دارد و برای جلوگیری از آن، دو راهکار شامل ساماندهی پایدار رودخانه و اقدام فوری برای انحراف مسیر آب مطرح شده است.

هماهنگی برای استفاده از تجهیزات سنگین جهت انحراف مسیر رودخانه نیز انجام شده است؛ اقدامی که باید هرچه سریع‌تر از مرحله تصمیم به مرحله اجرا برسد.

۳۱۰ مزرعه در معرض یک ریسک جدی

شاید یکی از مهم‌ترین هشدار‌های مطرح‌شده در نشست، مربوط به شیلات باشد.

استاندار از حدود ۳۱۰ مزرعه فعال شیلاتی و ۴۰ تا ۵۰ مزرعه در دست احداث به عنوان ظرفیتی یاد کرد که در صورت وقوع بارش‌های شدید می‌تواند در معرض خسارت قرار گیرد.

اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که حدود ۸۰ درصد طرح‌های پرورش ماهی استان در بستر رودخانه‌ها قرار دارند.

یعنی بخشی از ظرفیت اقتصادی استان در مجاورت همان عنصری قرار گرفته که در شرایط بارش حدی می‌تواند به عامل اصلی خسارت تبدیل شود.

استاندار تأکید کرده است که واحد‌های شیلاتی مستقر در محدوده رودخانه باید سازه‌های حفاظتی و ایمنی لازم را ایجاد کنند و حتی تصریح شده که در صورت رعایت نکردن تمهیدات، دولت نباید متعهد به جبران خسارت احتمالی باشد.

این هشدار به‌ویژه برای مناطقی مانند روستای کره در دنا که تجربه خسارت سنگین سیلاب مانسون را دارد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اکنون زمان آن است که وضعیت تک‌تک واحد‌های شیلاتی پرخطر مشخص شود؛ نه اینکه بعد از وقوع سیلاب، فهرست خسارت‌ها تهیه شود.

چرام ـ کهگیلویه؛ پل نیمه‌تمام و خطر قطع یک مسیر حیاتی

یکی دیگر از نقاطی که نباید از کنار آن ساده عبور کرد، مسیر ارتباطی چرام به کهگیلویه است.

فرماندار چرام هشدار داده که در صورت وقوع بارندگی شدید، احتمال قطع ارتباط این محور وجود دارد و وضعیت پل موجود در مسیر باید پیش از آغاز بارش‌ها تعیین تکلیف شود.

استاندار نیز در نشست مدیریت بحران بر تعیین تکلیف پل و پروژه‌های مرتبط با محور‌های ارتباطی تأکید کرده و از مدیران خواسته است پروژه‌ها را به روز‌های بحرانی موکول نکنند.

در استانی که بسیاری از محور‌های آن کوهستانی، صعب‌العبور و وابسته به تعداد محدودی پل و مسیر ارتباطی است، انسداد یک محور فقط به معنای اختلال در تردد خودرو‌ها نیست؛ بلکه می‌تواند امدادرسانی، انتقال مواد غذایی، سوخت، خدمات درمانی و ارتباط مناطق روستایی با مراکز شهرستانی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

از این منظر، تکمیل بخش دوم پل نزدیک ورودی شهر چرام باید یک پروژه عمرانی صرف تلقی نشود؛ این پروژه بخشی از پازل امنیت ارتباطی استان در زمان بحران است.

ماشین‌آلات هست، اما نقاط ضعف هم هست

راهداری استان از آمادگی ۲۲۰ دستگاه ماشین‌آلات و ۲۲۰ نیروی عملیاتی خبر داده است؛ اقدامی مثبت که می‌تواند در مدیریت بحران جاده‌ای مؤثر باشد.

اما در کنار این ظرفیت، کمبود حدود ۶۰ راننده، هزینه سنگین تعمیر و آماده‌سازی ماشین‌آلات و مشکلات ارتباطی در برخی محور‌های مهم همچنان وجود دارد.

محور‌های یاسوج ـ اقلید، باغچه‌سادات ـ سرفاریاب و پاتاوه ـ دهدشت از جمله مناطقی عنوان شده‌اند که مشکل ارتباطی بیشتری دارند.

در شرایط عادی، ضعف آنتن‌دهی شاید صرفاً یک مشکل ارتباطی تلقی شود؛ اما هنگام بحران، قطع ارتباط می‌تواند به معنای تأخیر در اعزام نیرو، ناتوانی در اعلام موقعیت حادثه و حتی افزایش تلفات باشد.

به همین دلیل تأکید استاندار بر رفع نقاط کور ارتباطی، بیش از آنکه یک مطالبه مخابراتی باشد، یک مطالبه مستقیم مدیریت بحران و حفظ جان مردم است.

بانک اطلاعاتی سیلاب؛ حلقه مفقوده پیشگیری

یکی از مهم‌ترین پیشنهاد‌های مطرح‌شده در نشست، تشکیل بانک جامع سیلاب‌های دو دهه اخیر استان بود.

این پیشنهاد می‌تواند به یکی از مؤثرترین ابزار‌های مدیریت بحران تبدیل شود.

اگر مشخص باشد در ۱۰ یا ۲۰ سال گذشته کدام رودخانه‌ها طغیان کرده‌اند، کدام پل‌ها آسیب دیده‌اند، کدام روستا‌ها دچار رانش شده‌اند، کدام محور‌ها مسدود شده و بیشترین خسارت در کدام نقاط رخ داده است، تصمیم‌گیری برای پیشگیری بسیار دقیق‌تر خواهد بود.

به بیان ساده‌تر، استان نباید هر سال بحران را از صفر شروع کند.

تجربه سیلاب‌های گذشته باید تبدیل به نقشه خطر، اولویت‌بندی اعتبارات و برنامه عملیاتی شود.

از «آماده‌باش» تا اقدام واقعی

در نشست مدیریت بحران تقریباً همه دستگاه‌ها از آمادگی سخن گفتند؛ هلال احمر از اسکان اضطراری و تجهیزات امدادی، اورژانس از آمادگی زمینی و هوایی، راهداری از ماشین‌آلات، جهاد کشاورزی از اطلاع‌رسانی، بنیاد مسکن از تجهیزات و ارزیابی خسارت و شهرداری‌ها از لایروبی و جدول‌گذاری.

اینها ظرفیت‌های مهمی هستند، اما آمادگی واقعی زمانی سنجیده می‌شود که یک حادثه واقعی رخ دهد.

پیشنهاد برگزاری مانور «ساعت صفر» که از سوی فرماندار چرام مطرح شد، دقیقاً می‌تواند همین فاصله میان آمادگی روی کاغذ و آمادگی واقعی را مشخص کند.

در چنین مانوری باید معلوم شود اگر همزمان چند محور مسدود، چند روستا گرفتار، یک پل تخریب، یک محله شهری آبگرفته و ارتباطات یک منطقه قطع شود، چه دستگاهی، با چه امکاناتی و در چه مدت زمانی وارد عمل خواهد شد.

مدیریت بحران نباید منتظر بحران بماند

جمع‌بندی سخنان استاندار را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: مدیریت بحران نباید منتظر بحران بماند.

یدالله رحمانی در این نشست بار‌ها بر اقدام فوری تأکید کرد؛ از فرمانداران خواست جلسات مدیریت بحران شهرستان‌ها را برگزار کنند، از شهرداری‌ها و دهیاری‌ها خواست نقاط بحرانی را پیش از بارندگی سامان دهند و از دستگاه‌های راهداری، راه و شهرسازی، بنیاد مسکن، آب منطقه‌ای، جهاد کشاورزی، مخابرات، هلال احمر، اورژانس و سایر دستگاه‌ها خواست تجهیزات و نیرو‌های خود را از هم‌اکنون آماده کنند.

استاندار همچنین تأکید کرد جلسات مدیریت بحران در این مقطع باید دست‌کم هر دو هفته یک‌بار برگزار شود تا تصمیمات روی زمین نماند.

از نگاه او، «ال‌نینو» و بارش‌های احتمالی نباید صرفاً یک موضوع هواشناسی تلقی شود؛ بلکه موضوعی است که می‌تواند همزمان اقتصاد، کشاورزی، راه‌ها، شهرها، روستاها، ارتباطات، انرژی، شیلات و جان مردم را تحت تأثیر قرار دهد.

با این حال، مهم‌ترین پیام این نشست شاید همان هشدار صریح استاندار باشد: دو یا سه ماه دیگر فرصت وجود ندارد؛ کار باید از همین امروز آغاز شود.

اکنون نقاطی مانند بختیاری‌ها، سد سرپری، کره دنا، واحد‌های شیلاتی حاشیه رودخانه‌ها و محور چرام ـ کهگیلویه بیش از آنکه نیازمند جلسه دیگری باشند، نیازمند تصمیم، اعتبار، ماشین‌آلات و عملیات اجرایی هستند.

باران را نمی‌توان متوقف کرد؛ اما می‌توان پیش از بارش، مسیر سیلاب را شناخت، پل را پاکسازی کرد، مسیر خطرناک را بست، راه جایگزین را آماده کرد، محله آبگرفته را ایمن کرد و نقاط رانشی را تثبیت کرد.

آزمون مدیریت بحران کهگیلویه و بویراحمد از روزی آغاز می‌شود که نخستین بارش سنگین برسد؛ اما نمره این آزمون باید امروز تعیین شود، نه پس از وقوع حادثه.

انتهای پیام/

منبع : تابناک