به گزارش برق نیوز، وظیفه کنتاکتور در تابلو برق کنترل بار‌های الکتریکی است. در واقع بار‌هایی که جریان یا ولتاژ بالایی دارند، با استفاده از کنتاکتور کنترل و مدیریت می‌شوند. این کاربرد اصلی کنتاکتور است و هر تابلو برقی این قطعه مهم را شامل می‌شود. البته که کنتاکتور در موارد زیر هم کاربرد گسترده‌ای دارد:

• روشنایی
• کنترل و محافظت از تجهیزات صنعتی
• کنترل موتور‌های الکتریکی

اما اگر هدف شما بستن یک تابلو برق همه چیز تمام است، قطعا کنتاکتور با کنترل باری که انجام می‌دهد جایگاه ویژه‌ای دارد. کنترل جریان و ولتاژ در تابلو برق با خرید کنتاکتور اشنایدر اصل یا هر برند مطرح دیگری، توسط مهندسین این حوزه همواره پیشنهاد می‌شود. مخصوصا از وقتی هزینه قطعات بالا رفته، اهمیت استفاده از تجهیزات حفاظتی و کنترلی بیشتر هم شده.

وظیفه کنتاکتور در تابلو برق از دیدگاه فنی و تخصصی

به زبان ساده، کنتاکتور (Contactor) قطعه‌ای برای کلیدزنی و کنترل مدار قدرت (Power Switching & Control) است. اگر جریان بیش از حد در تابلو برق افزایش پیدا کند، این قطعه خیلی سریع و در لحظه فرایند قطع و وصل را انجام می‌دهد. برای این فرایند، از مدار فرمان استفاده می‌شود. این گونه تصور کنید تا به درک دقیقی برسید:

کنتاکتور به عنوان رابط بین مدار فرمان (Control Circuit) و مدار قدرت (Power Circuit) قرار می‌گیرد و قطع و وصل جریان را انجام می‌دهد.

حالا وظایف اصلی که کنتاکتور در تابلو برق بر عهده دارد، کاملا مربوط به همین کاربرد اصلی آن می‌شود. این وظایف شامل موارد زیر هستند:

1. کلیدزنی مدار قدرت (Power Switching): بدون کلیدزنی مستقیم، کنتاکتور با کمک مدار فرمان، مدار قدرت را کنترل شده قطع و وصل می‌کند تا جلوی بار‌های سنگین را بگیرد.
2. جدا کردن مدار فرمان و مدار قدرت (Control/Power Interface): بدون دخالت مدار قدرت، کنتاکتور امکان کنترل بوبین با PLC، شستی، رله یا تایمر را فراهم می‌کند.
3. کنترل و راه‌اندازی موتور (Motor Control): شما می‌توانید از کنتاکتور در مدار‌های DOL (Direct-On-Line)، Star-Delta و Forward/Reverse هم استفاده کنید؛ کنتاکتور در این مدار‌ها وظیفه Switching را بر عهده دارد.
4. وظیفه اینترلاک و منطق کنترلی (Interlocking & Control Logic): با کنتاکت‌های کمکی می‌توانید دو مدار Self-Holding و Electrical Interlocking را همزمان ایجاد کرد.
5. کنترل از راه دور (Automation & Remote Control): خیلی راحت می‌توان بین PLC، Sensors، Timers و Relays و کنتاکتور ارتباط ایجاد کرد؛ به همین منظور از راه دور می‌توانید با کنتاکتور سیستم متصل به تابلو برق را مدیریت کنید.
6. کنترل بار‌های مقاوتی و روشنایی: کنتاکتور وظیفه کنترل سیستم‌هایی مثل Heater، Heating Elements، HVAC و Lighting را برعهده دارد.
7. کلیدزنی بانک خازنی (Capacitor Switching): در بانک‌های خازنی یا Power Factor Correction (PFC) کنتاکتور بار‌های هجومی و خیلی زیاد را کنترل می‌کنند. پس کنتاکتور برای تابلو برق‌های بانک خازنی هم خیلی کاربرد دارد.

تفاوت کنتاکتور با تجهیزات حفاظتی در تابلو برق

کنتاکتور یک محصول Switching & Control است؛ یعنی هم فرایند جابجایی و قطع و وصل سریع و هم فرایند کنترل جریان را انجام می‌دهد. پس نباید وظیفه حفاظت از قطعات در برابر اضافه بار یا اتصال کوتاه را کاملا به کنتاکتور بسپارید. برای موارد حفاظتی باید سراغ کلید‌هایی مثل کلید اتوماتیک (MCCB) و کلید هوایی بروید. این قطعات در کنار کنتاکتور، یک تابلو برق کامل را برای شما ایجاد می‌کنند.

نقشه کاربرد و وظیفه کنتاکتور در تابلو برق

تصویر زیر در یک نگاه دقیق‌تر کاربرد کنتاکتور در تابلو برق را به شما نشان می‌دهد:

بهترین کنتاکتور برای تابلو برق باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟

کنتاکتور برای تابلو برق، باید بسته به کاربردی که آن تابلو دارد انتخاب شود. مخصوصا میزان جریان لازم را باید در نظر بگیرید. در ادامه به چند معیار برای این انتخاب می‌پردازیم.

سازگاری الکتریکی با جریان

برای رده‌های کاری IEC، باید سراغ مدل‌های AC-۱، AC-۳ و AC-۴ بروید.

نوع کویل و مدار فرمان

در انتخاب کنتاکتور برای تابلو برق، باید بوبین محصول سازگار با تغذیه فرمان باشد. مصرف بوبین باید کم و حداقل‌ترین میزان نویز را داشته باشد.

چرخه عمر کنتاکتور

دوام و عمر کنتاکتور برای تابلو برق خیلی مهم است؛ عمر مکانیکی قطعه باید زیاد و عمر الکتریکی آن سازگار با تابلو برق باشد. اگر کنتاکتور فیک برای تابلو برق بخرید، در طول فرایند‌های کلیدزنی، مشکلاتی مثل جوش خوردگی کنتاکت‌ها رخ می‌دهند.

نصب کنتاکتور در تابلو برق

اکثر کنتاکتور‌ها در تابلو برق، روی ریل‌های DIN نصب می‌شوند؛ به همین دلیل فرایند نصب ساده‌ای دارند. جدای بر خود کنتاکتور، تابلو برق هم باید دارای فضای لازم برای نصب و سیم کشی باشد.

استاندارد و امنیت کنتاکتور برای تابلو برق

همه کنتاکتور‌های اصل، با استفاده از استاندارد IEC تولید شده‌اند.

مرتبط با کاربرد تابلو برق

از آن جایی که انواع مختلفی تابلو برق در صنعت وجود دارد، باید کنتاکتور را هم سازگار با کاربرد انتخاب کنید. به طور مثال کنتاکتور‌های خازنی برای تابلو برق‌های بانک خازنی مناسب هستند.

کاربرد کنتاکتور تک فاز و سه فاز در تابلو برق چه تفاوتی دارد؟

تمام وظایف و کاربرد کنتاکتور در تابلو برق که تا الان بررسی کردیم، برای هر دو مورد تک فاز و سه فاز صدق می‌کنند. منتهی انتخاب آن ها، بستگی به تابلو برق و همه مواردی که در بخش قبلی توضیح دادیم دارد.

جمع‌بندی

اگر مهندس و مجری پروژه‌های برق صنعتی هستید، حتما برای تابلو برق به کنتاکتور نیاز پیدا می‌کنید. موارد امنیتی و کاربردی کنتاکتور، شما را ملزم به استفاده از آن می‌کند. کنتاکتور برای ساده‌ترین سیستم‌ها و پیچیده‌ترین تابلو برق‌ها کاربرد دارد.