به گزارش برق نیوز، در بسیاری از ماشین‌آلات صنعتی، بلبرینگ یکی از همان قطعاتی است که تا زمانی که درست کار می‌کند، کمتر به چشم می‌آید؛ اما کافی است همین قطعه کوچک دچار مشکل شود تا یک دستگاه، خط تولید یا حتی یک مجموعه صنعتی با توقف جدی مواجه شود. بلبرینگ وظیفه دارد حرکت قطعات را روان‌تر کند، اصطکاک را کاهش دهد و اجازه دهد شفت‌ها و اجزای دوار با کمترین مقاومت به حرکت خود ادامه دهند.

به همین دلیل، عملکرد صحیح بلبرینگ فقط به کیفیت ساخت آن وابسته نیست. ممکن است برای دستگاه خود بهترین و باکیفیت‌ترین محصول را انتخاب کنید؛ برای مثال یک بلبرینگ SKF یا رولبرینگ از برند‌های معتبر و پریمیوم دیگر بازار بخرید، اما اگر بلبرینگ به‌درستی نصب نشود، روانکاری مناسبی نداشته باشد یا در شرایط کاری نامناسب مورد استفاده قرار گیرد، حتی یک محصول بسیار باکیفیت هم نمی‌تواند عمر مورد انتظار خود را ارائه دهد.

به زبان ساده، خرید بلبرینگ خوب فقط نیمی از ماجراست؛ بخش مهم دیگر، نصب صحیح، انتخاب روانکار مناسب و نگهداری اصولی است.

در این مقاله قرار است دقیقاً روی همین موضوع تمرکز کنیم: چطور روانکار مناسب را برای بلبرینگ انتخاب کنیم و چه نکاتی باعث می‌شود روانکاری واقعاً به افزایش عمر بلبرینگ کمک کند؟

گریس بهتر است یا روغن؟

وقتی صحبت از روانکاری بلبرینگ می‌شود، معمولاً با دو گزینه اصلی روبه‌رو هستیم:

گریس و روغن.

اما اینکه کدام‌یک بهتر است، پاسخ یکسانی برای همه بلبرینگ‌ها ندارد.

گریس؛ انتخاب رایج در بسیاری از تجهیزات

گریس را می‌توان به زبان ساده نوعی روانکار نیمه‌جامد دانست که در محل مورد نظر باقی می‌ماند و نیازی به گردش دائمی مانند روغن ندارد.

به همین دلیل، گریس در بسیاری از ماشین‌آلات صنعتی گزینه مناسبی است؛ مخصوصاً جایی که دسترسی به بلبرینگ سخت است یا نمی‌خواهیم یک سیستم پیچیده گردش روغن داشته باشیم.

گریس علاوه بر روانکاری، می‌تواند تا حدی به جلوگیری از ورود رطوبت و آلودگی به محل کار بلبرینگ کمک کند.

گریس معمولاً از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود:

روغن پایه + غلیظ‌کننده + مواد افزودنی

روغن پایه وظیفه اصلی روانکاری را انجام می‌دهد، غلیظ‌کننده ساختار گریس را ایجاد می‌کند و افزودنی‌ها می‌توانند ویژگی‌هایی مانند مقاومت در برابر سایش، خوردگی یا فشار بالا را بهبود دهند.

پس اگر روی یک گریس نوشته شده مثلاً NLGI ۲، این عدد به‌تنهایی به معنی «کیفیت بالاتر» نیست؛ بلکه بیشتر نشان‌دهنده قوام گریس است.

روغن؛ مناسب برای برخی شرایط سخت و سرعت‌های بالا

روغن رفتار متفاوتی دارد. در بسیاری از سیستم‌های پرسرعت، روغن می‌تواند انتخاب مناسبی باشد؛ زیرا امکان گردش در سیستم و انتقال حرارت را فراهم می‌کند.

فرض کنید یک بلبرینگ در دستگاهی با سرعت بسیار بالا در حال چرخش است. در چنین شرایطی کنترل دما اهمیت زیادی پیدا می‌کند. اگر روغن به‌صورت مناسب در سیستم گردش داشته باشد، علاوه بر روانکاری می‌تواند بخشی از حرارت را نیز از محل تماس دور کند.

به همین دلیل در برخی ماشین‌آلات پرسرعت، توربین‌ها، کمپرسور‌ها و تجهیزات خاص، سیستم روغن‌کاری می‌تواند نسبت به گریس مزیت داشته باشد

برای انتخاب روانکار بلبرینگ به چه عواملی توجه کنیم؟

انتخاب روانکار مناسب شبیه انتخاب روغن موتور برای یک خودرو نیست که فقط مدل خودرو را بگوییم و یک محصول مشخص دریافت کنیم. در تجهیزات صنعتی، شرایط واقعی کار اهمیت زیادی دارد.

۱. سرعت چرخش بلبرینگ

اولین سؤال مهم این است:

بلبرینگ با چه سرعتی می‌چرخد؟

هرچه سرعت بیشتر باشد، انتخاب روانکار حساس‌تر می‌شود. روانکار نامناسب می‌تواند مقاومت داخلی را افزایش دهد و باعث بالا رفتن دمای بلبرینگ شود.

برای همین در تجهیزات دوربالا، صرفاً استفاده از گریس گران‌تر به معنی حل مشکل نیست؛ باید روانکاری متناسب با سرعت انتخاب شود.

یکی از پارامتر‌هایی که در انتخاب روانکار مورد توجه قرار می‌گیرد، سرعت چرخش × قطر متوسط بلبرینگ (n·dm) است.

به زبان ساده، این عدد به ما کمک می‌کند بفهمیم بلبرینگ از نظر سرعت در چه محدوده‌ای قرار دارد و روانکار باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد.

۲. دمای کاری

دمای واقعی بلبرینگ را دست‌کم نگیرید.

ممکن است محیط کارخانه دمای معمولی داشته باشد، اما خود بلبرینگ به دلیل سرعت بالا، بار زیاد، اصطکاک یا نزدیکی به یک منبع حرارتی، بسیار گرم‌تر شود.

روانکار باید بتواند در محدوده دمایی موردنظر، خواص خود را حفظ کند.

در دما‌های بالا، عواملی مانند:

• پایداری حرارتی
• مقاومت در برابر اکسید شدن
• نوع روغن پایه
• نوع غلیظ‌کننده در گریس
• و کیفیت افزودنی‌ها

اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

۳. میزان و نوع بار

بلبرینگی که در یک فن سبک کار می‌کند با بلبرینگی که در یک دستگاه صنعتی سنگین زیر بار زیاد قرار دارد، شرایط یکسانی ندارد.

در بار‌های زیاد، فشار واردشده به نقاط تماس افزایش پیدا می‌کند و روانکار باید بتواند از سطوح در برابر سایش محافظت کند.

در بعضی کاربرد‌ها استفاده از گریس‌هایی دارای افزودنی‌های EP یا Extreme Pressure می‌تواند مناسب باشد.

اما اینجا هم یک اشتباه رایج وجود دارد:

هر گریس EP الزاماً برای هر بلبرینگی مناسب نیست.

نوع بلبرینگ، سرعت، دما، مواد سازنده و توصیه سازنده باید در کنار هم بررسی شوند.

۴. شرایط محیطی

بلبرینگ داخل یک آزمایشگاه تمیز با بلبرینگ همان دستگاه در یک محیط پر از گردوغبار، آب یا مواد شیمیایی شرایط کاملاً متفاوتی دارد.

اگر محیط مرطوب باشد، مقاومت روانکار در برابر آب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اگر محیط گردوغبار زیادی داشته باشد، آب‌بندی و جلوگیری از ورود آلودگی اهمیت ویژه‌ای دارد.

در محیط‌های شیمیایی نیز باید بررسی شود که روانکار و مواد سازنده آب‌بند‌ها با مواد موجود در محیط سازگار باشند.

به همین دلیل، قبل از انتخاب روانکار این سؤال ساده را از خودتان بپرسید:

بلبرینگ دقیقاً کجا و تحت چه شرایطی کار می‌کند؟

از کجا بفهمیم روانکاری بلبرینگ مشکل دارد؟

خوشبختانه بلبرینگ در بسیاری از مواقع قبل از خرابی کامل، علائمی نشان می‌دهد.

نشانه‌هایی مانند:

• افزایش غیرعادی دما
• صدای جدید یا غیرعادی
• افزایش لرزش
• تغییر رنگ گریس
• نشت گریس
• وجود ذرات فلزی در روانکار
• یا افزایش غیرمعمول مصرف روانکار‌

می‌توانند نشانه وجود مشکل باشند.

البته این علائم همیشه فقط به معنی «روانکاری بد» نیستند و ممکن است علت اصلی، بارگذاری نامناسب، نصب اشتباه، خرابی آب‌بند یا خود بلبرینگ باشد.

به همین دلیل، بررسی علت اصلی اهمیت بیشتری از اضافه کردن سریع گریس دارد.