پروژه‌سازهای مسئولیت‌گریز!

گروه استان‌ها‌ - انتقاد منابع طبیعی از دستگاه‌هایی که طبیعت را تخریب می‌کنند، اما پاسخگوی خسارت نیستند.

به گزارش خبرنگار تابناک در کهگیلویه و بویراحمد، سخنان مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد در شورای اداری استان، فراتر از گزارش عملکرد در مهار آتش‌سوزی‌ها، هشداری جدی درباره هزینه‌های پنهان اجرای پروژه‌های عمرانی و بی‌توجهی به آمایش سرزمین بود؛ جایی که دستگاه‌های اجرایی از توسعه پروژه‌های خود می‌گویند، اما مسئولیت خسارت‌های واردشده به منابع طبیعی و محیط زیست همچنان بی‌پاسخ می‌ماند.

کاهش آتش‌سوزی‌ها؛ نتیجه هماهنگی بین دستگاهی

«سید جمال موسویان»، در این نشست با اشاره به وضعیت حریق‌های سال گذشته، گفت: افزایش بارندگی در پایان سال ۱۴۰۴ و ابتدای سال ۱۴۰۵، همزمان با مدیریت بهتر، موجب کاهش ۳۹ درصدی تعداد آتش‌سوزی‌ها و کاهش ۳۲ درصدی سطح درگیر حریق شد.

به گفته مدیرکل منابع طبیعی، برگزاری جلسات مدیریت بحران، تأمین اعتبارات، تجهیز گروه‌های واکنش سریع در شهرستان‌ها و حضور فرمانداران، تشکل‌های محلی و مردم در میدان، از عوامل مؤثر در کنترل آتش‌سوزی‌ها بوده است.

این بخش از سخنان موسویان یک پیام روشن دارد؛ مدیریت بحران زمانی نتیجه می‌دهد که دستگاه‌ها از حالت جزیره‌ای خارج شوند و مسئولیت حفاظت از منابع طبیعی را یک وظیفه مشترک بدانند.

جاده‌ای که آتش را متوقف کرد

یکی از نکات قابل توجه در سخنان مدیرکل منابع طبیعی، تقدیر از اداره‌کل راهداری به دلیل کمک به مهار حریق‌ها بود. ایجاد مسیر‌های دسترسی در برخی مناطق موجب شد نیرو‌های امدادی سریع‌تر به کانون‌های آتش برسند و در مواردی از گسترش آتش جلوگیری شود.

این تجربه نشان می‌دهد حتی پروژه‌های عمرانی، اگر با نگاه مسئولانه و همراهی بین دستگاهی اجرا شوند، می‌توانند در خدمت حفاظت از طبیعت نیز قرار گیرند؛ اما مسئله زمانی آغاز می‌شود که اجرای پروژه، بدون توجه کافی به تبعات زیست‌محیطی آن، صرفاً به عنوان یک دستاورد عمرانی دیده شود.

چه کسی پاسخگوی خسارت طبیعت است؟

اما مهم‌ترین بخش سخنان موسویان، جایی بود که وی صراحتاً از دستگاه‌هایی (شرکت ساخت و آب منطقه‌ای)، سخن گفت که پروژه‌های آنها با قطع درختان، جابه‌جایی خاک و از بین رفتن پوشش گیاهی همراه است، اما در نهایت مسئولیت خسارت‌های واردشده به منابع طبیعی و محیط زیست به‌درستی تعیین و مطالبه نمی‌شود.

وی با اشاره به اجرای پروژه‌های توسعه‌ای در استان، تأکید کرد: منابع طبیعی در مسیر اجرای این طرح‌ها همراه دستگاه‌های اجرایی بوده است، اما این همراهی نباید به معنای نادیده گرفتن خسارت‌های وارده به طبیعت تلقی شود.

اینجاست که یک تناقض جدی خود را نشان می‌دهد؛ دستگاه‌های اجرایی برای اجرای پروژه‌هایشان نیازمند عبور از عرصه‌های طبیعی هستند و منابع طبیعی نیز در مسیر توسعه استان با آنها همکاری می‌کند، اما وقتی درختی قطع، خاکی جابه‌جا یا پوشش گیاهی منطقه‌ای تخریب می‌شود، پرسش اساسی این است که هزینه این تخریب را چه کسی می‌پردازد و چه دستگاهی مسئول جبران آن است؟

اگر توسعه بدون محاسبه هزینه‌های زیست‌محیطی تعریف شود، در واقع بخشی از هزینه پروژه از جیب طبیعت پرداخت شده است؛ هزینه‌ای که ممکن است در بودجه پروژه دیده نشود، اما آثار آن سال‌ها بر منابع آب، خاک، پوشش گیاهی و زیست‌بوم استان باقی بماند.

آمایش سرزمین؛ حلقه مفقوده تصمیم‌گیری

موسویان در ادامه با انتقاد از بی‌توجهی به آمایش سرزمین، این موضوع را یکی از چالش‌های جدی استان دانست و تأکید کرد که اجرای پروژه‌ها و حتی نحوه تقسیم اعتبارات باید با ظرفیت‌ها و محدودیت‌های سرزمینی هماهنگ باشد.

این انتقاد از آن جهت اهمیت دارد که کهگیلویه و بویراحمد بخش قابل توجهی از سرمایه طبیعی خود را در جنگل‌ها، مراتع، منابع آب و عرصه‌های کوهستانی دارد؛ بنابراین نمی‌توان برای همه نقاط استان یک نسخه واحد توسعه‌ای پیچید و سپس انتظار داشت خسارت‌های زیست‌محیطی بدون هزینه جبران شوند.

از سوی دیگر، وقتی دستگاه متولی حفاظت از عرصه‌های طبیعی، اختیار و اعتبار متناسب با گستره مسئولیت خود در اختیار نداشته باشد، طبیعی است که میان وظیفه قانونی حفاظت و فشار ناشی از اجرای پروژه‌های توسعه‌ای شکاف ایجاد شود.

توسعه یا تخریب؛ مسئله این است

سخنان مدیرکل منابع طبیعی را نمی‌توان مخالفت با توسعه تلقی کرد؛ اتفاقاً مسئله اصلی، نوع توسعه است.

استان به پروژه‌های عمرانی، راه، انرژی، آب و زیرساخت نیاز دارد، اما توسعه پایدار زمانی معنا پیدا می‌کند که پروژه پیش از آغاز، هزینه واقعی خود را برای طبیعت نیز محاسبه کند. اگر قرار است برای یک پروژه درختی قطع شود، پوشش گیاهی از بین برود یا خاک منطقه دستخوش تغییر شود، باید از ابتدا میزان خسارت، نحوه جبران و مسئولیت دستگاه مجری مشخص باشد.

در غیر این صورت، منابع طبیعی به نهادی تبدیل می‌شود که باید پس از وقوع تخریب، خسارت‌ها را مدیریت کند؛ در حالی که وظیفه اصلی آن باید پیشگیری از تخریب و صیانت از سرمایه‌های طبیعی استان باشد.

طبیعت نباید هزینه توسعه را بدهد

آنچه از سخنان موسویان در شورای اداری می‌توان دریافت، یک مطالبه روشن است: توسعه و حفاظت نباید دو جبهه مقابل یکدیگر باشند.

اگر دستگاهی برای اجرای پروژه‌ای از منابع طبیعی استفاده می‌کند، باید در قبال آثار آن نیز مسئولیت بپذیرد. نمی‌توان هنگام افتتاح پروژه از دستاورد‌های توسعه سخن گفت، اما هنگام محاسبه خسارت‌های ناشی از قطع درخت، تخریب خاک و نابودی پوشش گیاهی، مسئولیت را به دستگاه دیگری واگذار کرد.

مسئله امروز کهگیلویه و بویراحمد فقط مهار آتش‌سوزی نیست؛ مسئله مهم‌تر، جلوگیری از شکل‌گیری آتش‌های خاموشی است که با تصمیم‌های بدون پیوست سرزمینی و زیست‌محیطی به جان طبیعت می‌افتند. توسعه‌ای که طبیعت را قربانی کند، در نهایت بخشی از سرمایه آینده استان را مصرف کرده است؛ بنابراین وقت آن رسیده است که پیش از هر کلنگ، یک سؤال جدی مطرح شود: سهم طبیعت از هزینه این توسعه چیست و چه کسی مسئول پرداخت آن است؟

انتهای پیام/

منبع : تابناک