روستا‌ها پول می‌گیرند، اما مردم می‌روند! / پشت پرده ۱۳ هزار میلیارد ریال اعتبار در چهارمحال و بختیاری
گروه استان ها- تخصیص ۱۳ هزار و ۱۷۰ میلیارد ریال اعتبار به ۵۷۰ دهیاری چهارمحال و بختیاری در حالی از توسعه روستایی حکایت دارد که حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ روستا در دهه‌های گذشته خالی از سکنه شده‌اند و اکنون نیز ۱۳۴ روستا با تنش آبی مواجه‌اند؛ تناقضی که ضرورت سنجش عملکرد مدیریت روستایی با معیار ماندگاری جمعیت، اشتغال و تأمین زیرساخت‌های حیاتی را دوچندان می‌کند.
به گزارش خبرنگار تابناک در چهارمحال و بختیاری، این استان بیش از ۸۰۰ روستا دارد و حدود ۳۴۰ هزار نفر از جمعیت آن در مناطق روستایی زندگی می‌کنند؛ مناطقی که نقشی مهم در کشاورزی، دامداری، تولید، امنیت غذایی، گردشگری و حفظ هویت فرهنگی دارند. با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که روستا بدون آب، شغل و درآمد پایدار ماندگار نمی‌شود؛ حتی اگر از آسفالت و امکانات عمرانی برخوردار باشد.
اعتبار‌های میلیاردی؛ سهم مردم از توسعه چقدر است؟
مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری از تخصیص ۱۳ هزار و ۱۷۰ میلیارد ریال اعتبار از محل منابع ملی، مالیات بر ارزش افزوده و سایر ظرفیت‌های قانونی به ۵۷۰ دهیاری استان طی یک سال گذشته خبر داده است. همچنین در نیمه نخست امسال ۶ هزار و ۳۵۰ میلیارد ریال اعتبار در حوزه مدیریت روستایی تخصیص یافته و حدود ۶ هزار میلیارد ریال پروژه عمرانی و سرمایه‌گذاری نیز به بهره‌برداری رسیده یا عملیات اجرایی آن آغاز شده است.
این ارقام قابل توجه‌اند، اما پرسش اصلی درباره نتیجه هزینه‌کرد آنهاست. سهم هر شهرستان و روستا چقدر بوده، چه میزان اعتبار صرف زیرساخت‌های ضروری شده و این سرمایه‌گذاری‌ها چه تأثیری بر بهبود زندگی مردم و جلوگیری از مهاجرت داشته‌اند؟ توسعه روستایی را نمی‌توان تنها با تعداد پروژه‌های افتتاح‌شده سنجید؛ معیار اصلی، تغییر ملموس در شرایط زندگی و ماندگاری جمعیت است.
۱۲۰ روستای خالی از سکنه؛ زنگ خطر مهاجرت
بر اساس اعلام مسئولان، تعداد روستا‌های چهارمحال و بختیاری از حدود ۹۷۱ روستا در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ به بیش از ۸۰۰ روستا کاهش یافته است؛ روندی که از خالی شدن حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ روستا در دهه‌های گذشته حکایت دارد.
تخلیه روستا فقط کاهش جمعیت نیست، بلکه به معنای تضعیف نیروی کار، تولید کشاورزی، دامداری، خدمات و بخشی از میراث فرهنگی مناطق روستایی است. در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که چه برنامه مشخصی برای جلوگیری از مهاجرت اجرا شده است؟ بدون تأمین آب، ایجاد فرصت شغلی و فراهم کردن درآمد پایدار، انتظار ماندگاری خانواده‌های روستایی چندان واقع‌بینانه نیست.
۱۳۴ روستا درگیر تنش آبی؛ تناقض یک استان سرچشمه آب
چهارمحال و بختیاری با وجود برخورداری از منابع آب قابل توجه، همچنان با مشکلات تأمین آب شرب در برخی مناطق روستایی روبه‌روست. طبق اعلام مدیرکل امور روستایی استانداری، ۱۳۴ روستا با تنش آبی مواجه‌اند و در برخی روستا‌های منطقه سردشت، آبرسانی با تانکر انجام می‌شود.
آبرسانی سیار در شرایط اضطراری ضروری است، اما نمی‌تواند جایگزین راه‌حل پایدار شود. تعیین تکلیف منابع تأمین آب، اصلاح شبکه‌ها و اجرای برنامه زمان‌بندی‌شده برای رفع تنش آبی باید در اولویت توسعه روستایی قرار گیرد؛ زیرا بدون دسترسی مطمئن به آب، هم زندگی روزمره مردم و هم فعالیت‌های اقتصادی روستا‌ها با مشکل مواجه می‌شود.
آسفالت و ماشین‌آلات کافی نیست
در یک سال گذشته، یک میلیون و ۱۷ هزار مترمربع از معابر روستایی استان زیرسازی و بهسازی شده که حدود یک‌چهارم مجموع ۴.۵ میلیون مترمربع معابر روستایی را شامل می‌شود. همچنین حدود ۲۰۰ هزار مترمربع دیوار حائل و مسیل اجرا شده است.
از سوی دیگر، حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ دستگاه ماشین‌آلات راهسازی، عمرانی و خدماتی با اعتبار ۲۱۰ میلیارد تومان خریداری و در اختیار دهیاری‌ها قرار گرفته و استان در این زمینه رتبه نخست را کسب کرده است.
این اقدامات می‌تواند توان اجرایی دهیاری‌ها را افزایش دهد، اما توسعه روستایی را نباید صرفاً با مترمربع آسفالت و تعداد ماشین‌آلات سنجید. انتشار اطلاعات درباره محل استقرار تجهیزات، نحوه استفاده، هزینه نگهداری و پروژه‌های انجام‌شده با آنها نیز برای شفافیت و پاسخگویی ضروری است.
اشتغال روستایی؛ آزمون واقعی اعتبارات
برای ایجاد و توسعه اشتغال روستایی در سال جاری، ۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال اعتبار پیش‌بینی شده است؛ این در حالی است که در سال ۱۴۰۴ نیز یک‌هزار و ۵۴۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات اشتغال روستایی اختصاص یافته بود. همچنین برای طرح‌های انرژی خورشیدی و بوم‌گردی، تسهیلات بلندمدت با نرخ سود چهار درصد تا سقف ۵۰ میلیارد ریال اعلام شده است.
اکنون باید مشخص شود این منابع چه تعداد شغل واقعی و پایدار ایجاد کرده‌اند. تعداد وام‌های پرداختی به‌تنهایی معیار موفقیت نیست؛ میزان سرمایه‌گذاری، تعداد شاغلان، درآمد حاصل و تداوم فعالیت طرح‌ها باید ارزیابی شود.
چهارمحال و بختیاری با برخورداری از طبیعت، کوهستان‌ها و ظرفیت‌های فرهنگی، امکان توسعه گردشگری روستایی را دارد. ایجاد ۲۵ واحد بوم‌گردی اقدامی مثبت است، اما بهره‌برداری اقتصادی از این ظرفیت به مسیر دسترسی مناسب، تبلیغات، خدمات گردشگری، صنایع دستی و پیوند اقامتگاه‌ها با فروش محصولات محلی نیاز دارد. محدود کردن بوم‌گردی به ساخت اقامتگاه، بخش مهمی از فرصت اشتغال و درآمدزایی را نادیده می‌گیرد.
از پسماند تا خطر رانش؛ ضرورت برنامه‌ریزی پیشگیرانه
مدیریت پسماند نیز از چالش‌های روستا‌های استان است. طرح جامع پسماند چهار شهرستان تصویب شده و اجرای آزمایشی تفکیک زباله از مبدأ در یک تا دو روستای شهرستان سامان آغاز شده است؛ با این حال، گسترش این برنامه به‌ویژه در مناطق گردشگری و حاشیه زاینده‌رود ضروری به نظر می‌رسد.
در حوزه ایمنی نیز مدیرکل امور روستایی استانداری از احتمال قرار داشتن ۵۰ تا ۷۰ روستا در معرض رانش و ریزش خبر داده، اما اعلام کرده است که آمار دقیقی در این زمینه در اختیار نیست. شناسایی دقیق روستا‌های در معرض خطر، تعداد خانوار‌های تهدیدشده و تدوین برنامه ایمن‌سازی، ضرورتی است که نباید تا زمان وقوع حادثه به تعویق بیفتد.
در روستا‌های حاشیه زاینده‌رود نیز باید میان حفاظت از حریم رودخانه و محیط زیست، رعایت الزامات ایمنی و فراهم کردن امکان توسعه متناسب برای ساکنان تعادل برقرار شود؛ محدودیت‌های قانونی نباید به معنای نادیده گرفتن نیاز‌های اساسی مردم باشد.
آبادانی ۴۰۴۰؛ هماهنگی به‌جای پروژه‌های پراکنده
طرح «آبادانی و پیشرفت ۴۰۴۰ منظومه روستایی» با هدف هماهنگ کردن اعتبارات و اقدامات دستگاه‌های مختلف دنبال می‌شود. این رویکرد می‌تواند بخشی از مشکل بخشی‌نگری در توسعه روستایی را کاهش دهد، مشروط بر آنکه خروجی نهایی آن در زندگی مردم دیده شود؛ نه اینکه هر دستگاه پروژه‌ای جداگانه اجرا کند، اما مشکلات آب، اشتغال، راه و پسماند همچنان باقی بماند.
حرف آخر؛ روستا را با تعداد پروژه‌ها نسنجید
چهارمحال و بختیاری از یک سو با تخصیص میلیارد‌ها ریال اعتبار، اجرای پروژه‌های عمرانی، خرید ماشین‌آلات و برنامه‌های اشتغال‌زایی روبه‌روست و از سوی دیگر، روستا‌هایی دارد که خالی از سکنه شده‌اند یا همچنان با تنش آبی و کمبود فرصت‌های اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این دو واقعیت باید هم‌زمان در ارزیابی عملکرد مدیریت روستایی دیده شوند.
انتظار می‌رود مسئولان به‌صورت شفاف اعلام کنند چه میزان از اعتبارات تخصیص‌یافته به رفع تنش آبی، ایجاد اشتغال پایدار و جلوگیری از مهاجرت اختصاص یافته است؛ برای ۱۳۴ روستای دارای تنش آبی چه برنامه زمان‌بندی‌شده‌ای وجود دارد و وضعیت روستا‌های احتمالی در معرض رانش چگونه تعیین تکلیف خواهد شد.
معیار واقعی آبادانی، تعداد پروژه‌ها و میزان اعتبار تخصیص‌یافته نیست؛ بلکه ماندگاری جمعیت، دسترسی به آب، وجود شغل و امید به آینده است. اگر این شاخص‌ها بهبود نیابند، ممکن است در گزارش‌ها از ده‌ها پروژه و میلیارد‌ها ریال هزینه‌کرد سخن گفته شود، اما در واقعیت، روستا‌های بیشتری آرام‌آرام از جمعیت خالی شوند.
گزارش: مرضیه ضیائی
منبع : تابناک
تبلیغات
نیروبیت
رسانه تخصصی حوزه برق و انرژی
0 دیدگاه
ارسال دیدگاه