سد لتیان در محاصره زباله‌های شناور و بی‌توجهی مسئولان/ وقتی تفریح جمعه‌ها، بحران زیست‌محیطی به‌همراه دارد

گروه استان‌ها - سد لتیان که تأمین‌کننده آب شرب میلیون‌ها تهرانی است، با هجوم گردشگران و رهاسازی زباله، با بحرانی زیست‌محیطی و فنی دست‌وپنجه نرم می‌کند که این اتفاق تلخ در سایه بی‌توجهی یا کم‌توجهی مسئولان امر، می‌تواند به بحران زیست‌محیطی تبدیل شود.

به گزارش خبرنگار تابناک از استان تهران، سد لتیان، تأمین‌کننده اصلی آب شرب مناطق مرکزی و جنوبی تهران، این روز‌ها با بحرانی چندلایه دست‌وپنجه نرم می‌کند. در شرایطی که حجم آب این سد به کمتر از ۳۰ درصد ظرفیت اسمی رسیده و روزانه ۴۰۰ هزار مترمکعب آب آن تبخیر می‌شود،

حاشیه شمالی این دریاچه به پاتوقی برای گردشگرانی تبدیل شده که با رها کردن زباله، روشن کردن آتش و ماهیگیری غیرمجاز، تهدیدی جدی برای کیفیت آب شرب پایتخت ایجاد کرده‌اند. تصاویر ارسالی شهروندان به تابناک استان تهران از لاستیک فرسوده، کفش و پلاستیک‌های شناور در آب، زنگ خطری است که به گفته کارشناسان، می‌تواند به توربین‌های سد آسیب بزند و سلامت میلیون‌ها نفر را به خطر بیندازد.

سد لتیان که در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری شمال شرق تهران و در مسیر جاده لواسان قرار دارد، از دهه ۴۰ تاکنون یکی از منابع حیاتی تأمین آب شرب پایتخت محسوب می‌شود. ظرفیت اسمی این سد ۸۵ میلیون مترمکعب است، اما بر اساس آمار شرکت منابع آب ایران، حجم مخزن آن در روز‌های اخیر به کمتر از ۲۵ میلیون مترمکعب سقوط کرده است. این یعنی سد لتیان در وضعیت قرمز قرار دارد و همین موضوع، حساسیت نسبت به هرگونه آلودگی را دوچندان می‌کند.

سد لتیان در محاصره زباله‌های شناور و بی‌توجهی مسئولان

در سال‌های اخیر، حاشیه شمالی سد لتیان به ویژه در روز‌های تعطیل و جمعه‌ها، به یکی از مقاصد محبوب گردشگران تهرانی تبدیل شده است. آب و هوای خنک، منظره کوه‌های البرز و دسترسی نسبتاً آسان، این منطقه را به گزینه‌ای جذاب برای پیک‌نیک و اسکان موقت تبدیل کرده. اما این استقبال گسترده، پیامد‌های ناگواری به همراه داشته است.

تصاویر متعددی که شهروندان برای تابناک استان تهران ارسال کرده‌اند، نشان می‌دهد که حجم قابل توجهی زباله در حاشیه و حتی داخل آب رها شده است. لاستیک فرسوده خودرو، کفش، ظروف آب معدنی، کیسه‌های پلاستیکی و انواع ظروف یکبار مصرف، تنها بخشی از این زباله‌هاست.

پلاستیک‌هایی که به گفته کارشناسان محیط زیست، صد‌ها سال طول می‌کشد تا در طبیعت تجزیه شوند، می‌تواند توسط مردم، گروه‌های فعال محیط زیست که ذر زمینه پاکسازی کوه‌ها و مناطق توریستی و دیدنی کشور فعال هستند و توجه ویژه مسئولان ذیربط، جمع‌آوری شود اما نه‌تنها این اتفاق نمی‌افتد بلکه هر هفته شاهد افزایش اتفاق تلخ زباله‌ریزی در طبیعت هستیم که در حال تبدیل شدن به بحران زیست محیطی لست.

وقتی زباله به توربین‌های سد می‌رسد

مشکل تنها به آلودگی بصری یا خطر برای حیات وحش محدود نمی‌شود. جریان آب در دریاچه سد لتیان، این زباله‌ها را به سمت بخش‌های میانی و عمیق‌تر و در نهایت به سمت توربین‌های سد هدایت می‌کند. برخورد مواد پلاستیکی و شناور با توربین‌ها می‌تواند مشکلات فنی جدی ایجاد کند و راندمان تولید را کاهش دهد. تجربه مشابه در سد مسجدسلیمان نشان داده که ورود زباله به آبراهه‌های نیروگاه می‌تواند به پره‌های توربین آسیب بزند.

اما بحرانی‌تر از آسیب فنی، تأثیر مستقیم این آلودگی بر کیفیت آب شرب است. آب خام سد لتیان پس از تصفیه، به شبکه آب تهران تزریق می‌شود. ورود پلاستیک و مواد شیمیایی ناشی از تجزیه آنها، می‌تواند فرآیند تصفیه را پیچیده‌تر و هزینه‌برتر کند و در نهایت، کیفیت آب تحویلی به مصرف‌کنندگان را تحت تأثیر قرار دهد.

آتش‌هایی که از کنترل خارج می‌شوند

روشن کردن آتش برای طبخ غذا و کباب، یکی دیگر از رفتار‌های پرخطری است که در حاشیه سد لتیان مشاهده می‌شود.

فرماندار شمیرانات سال گذشته از آتش‌سوزی گسترده در پارک جنگلی لتیان خبر داد که به گفته وی، عامل انسانی داشت: «گردشگرانی که برای استفاده از طبیعت آمده بودند، فراموش کردند آتش را خاموش کنند و باد سبب شعله‌ور شدن و توسعه آتش شد».

در آن حادثه، ۲۰ هکتار از اراضی علف‌زار و خشک طعمه حریق شد. با توجه به خشکسالی‌های متوالی و پوشش گیاهی خشک منطقه، هر آتش روشن‌شده در حاشیه سد می‌تواند به یک فاجعه زیست محیطی تبدیل شود.

ماهیگیری غیرمجاز و خطر غرق شدن

ماهیگیری در سد لتیان نیز بدون کسب مجوز از سازمان حفاظت محیط زیست ممنوع است. رئیس اداره حفاظت محیط زیست شمیرانات، اخیراً با اشاره به انتشار اخبار نادرست در فضای مجازی مبنی بر آزاد بودن ماهیگیری در این سد، تأکید کرد که با متخلفان برخورد قضایی خواهد شد.

خطر غرق شدن نیز جدی است. به گفته مدیر امور بهره‌برداری از سد لتیان، علی‌رغم هشدار‌های مکرر و نصب علائم، بسیاری از گردشگران در منطقه رانشی اقدام به شنا می‌کردند که با نصب ۸۳ عدد نیوجرسی، مبادی دسترسی غیرایمن مسدود شد.

فاجعه‌ای که با مشارکت مردمی قابل مهار است

در این میان، تجربه‌های موفق نشان داده که حضور حامیان محیط زیست در میان گردشگران، می‌تواند تأثیرگذار باشد. پویش‌های مردمی «بی‌زباله» که با حضور استاندار تهران و جمعی از سمن‌ها در محدوده سد لتیان تا سد ماملو برگزار شده، توانسته بخشی از زباله‌های رها شده را جمع‌آوری کند.

اما این اقدامات مقطعی، کافی نیست. «حسین توکلی کجانی» فرماندار شمیرانات در جریان یکی از این پویش‌ها تأکید کرد: «متأسفانه شاهد حجم قابل توجهی از زباله‌هایی هستیم که توسط مسافران و گردشگران در بستر رودخانه رها شده است که علاوه بر آسیب بصری، می‌تواند آسیب‌هایی برای سلامت شهروندان در آب و خاک محیط نیز ایجاد کند».

به نظر می‌رسد راه‌حل این بحران، ترکیبی از نظارت قانونی، آموزش عمومی و حضور فعال تشکل‌های مردمی در روز‌های اوج گردشگری است. اگر این روند ادامه یابد، نه تنها اکوسیستم حاشیه سد لتیان برای همیشه از دست خواهد رفت، بلکه تأمین آب شرب پایدار تهران که این روز‌ها با بحران کم‌آبی دست‌وپنجه نرم می‌کند، با چالش‌های جدی‌تری رو‌به‌رو خواهد شد.

منبع : تابناک