به گزارش برق نیوز، سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ را می‌توان یکی از سال‌های مهم در مسیر تحول مدیریت شبکه برق کشور دانست؛ سالی که در آن، مأموریت این شرکت از مدیریت لحظه‌ای تولید و مصرف فراتر رفت و همزمان توسعه سازوکار‌های بازارمحور، مدیریت داده، هوشمندسازی، تقویت تاب‌آوری و آماده‌سازی سرمایه انسانی برای آینده صنعت برق دنبال شد.

در این دوره، شبکه سراسری برق کشور با پدیده‌هایی همچون خشکسالی، گرمای هوا، محدودیت منابع تولید، کاهش ذخایر نیروگاه‌های برق‌آبی و پیچیدگی‌های ناشی از ناترازی انرژی مواجه بود؛ با این حال، پایش لحظه‌ای وضعیت تولید و مصرف برق، برنامه‌ریزی، هماهنگی میان بخش‌های تولید، انتقال و توزیع و استفاده از ظرفیت‌های مدیریت بار، زمینه حفظ پایداری شبکه برق و عبور از دوره های حساس اوج بار را فراهم کرد.

راهبری شبکه برق؛ مدیریت لحظه‌ای پایداری

این دوره برای راهبری شبکه برق کشور، همراه با افزایش حساسیت و پیچیدگی در مدیریت شبکه برق بود. بالا بودن تقاضای برق و محدودیت منابع تولید، ضرورت تصمیم‌گیری سریع و دقیق را بیش از گذشته نشان داد و در این شرایط، مراکز کنترل و دیسپاچینگ با پایش مستمر شرایط شبکه برق، توازن میان تولید و مصرف برق را مدیریت کردند.

مدیریت مؤثر اوج تقاضای مصرف برق، بهره‌گیری از ظرفیت‌های پاسخگویی بار، هماهنگی مستمر با شرکت‌های مدیریت تولید، برق منطقه‌ای و توزیع نیروی برق و اتخاذ تصمیم‌های به‌موقع، از مهم‌ترین عوامل عبور شبکه از دوره‌های بحرانی در این دوره بود که منجر به کاهش ۵ درصدی اوج تقاضای برق طی دو سال گذشته گردید.

در شرایط اضطراری نیز توان مدیریت شبکه برق در حفظ پایداری و بازیابی شبکه مورد آزمون قرار گرفت. از جمله در جریان بحران منطقه‌ای و جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی و آمریکا، هماهنگی و اقدامات انجام‌شده برای حفظ پایداری شبکه برق، کمک به بازیابی شبکه برق عراق و تغییر سوخت نیروگاه‌های حرارتی در اوج بحران، نمونه‌ای از نقش‌آفرینی تخصصی شرکت مدیریت شبکه برق ایران در شرایط ویژه بود.

بازار برق؛ گام‌های تازه در مسیر حکمرانی بازار

یکی از محور‌های مهم عملکرد شرکت در این دوره، توسعه سازوکار‌های بازارمحور و کاهش تدریجی تصدی‌گری در مبادلات برق بود.

بر اساس آمار عملکرد شرکت، حجم کل معاملات برق کشور در سال ۱۴۰۴ به حدود ۳۷۷ میلیارد کیلووات‌ساعت رسید که حدود ۳۸ درصد آن در بستر بورس انرژی و قرارداد‌های دوجانبه انجام شد.

ارزش معاملات برق در بورس انرژی نیز از ۶۳ هزار میلیارد تومان فراتر رفت؛ رقمی که بیانگر افزایش نقش سازوکار‌های رقابتی و بازارمحور در اقتصاد برق کشور است.

در همین مسیر، معاملات برق سبز نیز توسعه قابل توجهی یافت و حجم معاملات این بخش به بیش از یک میلیارد و ۴۲۵ میلیون کیلووات‌ساعت رسید. توسعه این بازار، علاوه بر ایجاد یک بستر اقتصادی برای انرژی‌های پاک، زمینه تقویت سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های تجدیدپذیر و حرکت صنعت برق به سمت تنوع‌بخشی به سبد تولید را فراهم می‌کند.

توسعه معاملات دوجانبه، بورس انرژی و ابزار‌های جدید بازار برق در این دوره نشان داد که مسیر آینده صنعت برق، بیش از گذشته با مفاهیمی همچون رقابت، شفافیت، کشف قیمت و مشارکت بخش خصوصی پیوند خواهد خورد.

برنامه‌ریزی؛ آمادگی پیش از بحران

یکی از مهم‌ترین درس آموخته‌های مدیریت شبکه برق در سال‌های اخیر، ضرورت عبور از مدیریت واکنشی و حرکت به سمت برنامه‌ریزی پیش‌نگر بوده است؛ رویکردی که در سال ۱۴۰۴ آغاز و در سال ۱۴۰۵ دنبال شد.

در همین چارچوب، برنامه‌ریزی زودهنگام برای تأمین سوخت نیروگاه‌ها و تکمیل ذخایر تا سقف حدود ۳.۴ میلیارد لیتر، یکی از اقدامات مهم برای کاهش ریسک تأمین برق در دوره سرد سال بود.

هماهنگی میان بخش برق و سایر بخش‌های انرژی، مدیریت منابع و پیش‌بینی نیاز‌های شبکه برق، در نهایت به افزایش آمادگی شبکه برای عبور از زمستان کمک کرد.

همچنین ایجاد و توسعه سازوکار‌های مدیریت بار و انرژی و استفاده از ظرفیت داده‌ها برای تحلیل وضعیت مصرف، زمینه را برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر و کاهش ریسک‌های بهره‌برداری فراهم کرد.

هوشمندسازی؛ شبکه‌ای که بیشتر می‌بیند و دقیق‌تر تصمیم می‌گیرد

حرکت به سمت شبکه هوشمند یکی از مهم‌ترین محور‌های تحول شرکت مدیریت شبکه برق ایران در این دوره بود.

توسعه سامانه‌های پایش و تحلیل داده، افزایش دقت پیش‌بینی بار، توسعه پایش برخط شبکه و راه‌اندازی سامانه «افق»، از جمله اقداماتی بود که با هدف افزایش سرعت و دقت تصمیم‌گیری دنبال شد.

در این میان، ارتقای زیرساخت‌های ارتباطی نیز اهمیت ویژه‌ای داشت. توسعه شبکه فیبر نوری به حدود ۳۸ هزار کیلومتر و افزایش رویت‌پذیری شبکه، از اقدامات مهم در مسیر ایجاد زیرساخت‌های لازم برای مدیریت هوشمند شبکه محسوب می‌شود.

شاخص عملکرد سیستم‌های حفاظتی شبکه نیز با ثبت ۹۲ درصد، جایگاه مهمی در ارزیابی عملکرد فنی شبکه داشت و بیانگر اهمیت استمرار پایش، حفاظت و کنترل در حفظ امنیت و پایداری شبکه بود.

در مجموع، رویکرد سال ۱۴۰۴و ۱۴۰۵ را می‌توان حرکت از «اطلاع از وضعیت شبکه» به سمت «تحلیل وضعیت و تصمیم‌گیری هوشمند» دانست؛ تغییری که در سال‌های آینده نقش پررنگ‌تری در مدیریت اوج بار و افزایش بهره‌وری خواهد داشت.

در مسیر توسعه مدیریت هوشمند و دانش‌بنیان شبکه برق، حوزه پژوهش و فناوری نیز جایگاه ویژه‌ای در عملکرد شرکت داشت. این شرکت با توجه به مجموعه‌ای از شاخص‌های ارزیابی، به‌عنوان شرکت برتر در حوزه پژوهش و فناوری صنعت برق انتخاب شد.

انرژی‌های تجدیدپذیر؛ آماده‌سازی شبکه برای آینده انرژی

افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در سبد تولید برق، نیازمند توسعه همزمان ظرفیت تولید، زیرساخت اتصال و سازوکار‌های بازار است.

در سال گذشته، شرکت مدیریت شبکه برق ایران با تدوین سازوکار‌های اتصال نیروگاه‌های تجدیدپذیر به شبکه، توسعه پایش متمرکز منابع تولید پراکنده و فراهم کردن بستر توسعه معاملات برق سبز، بخشی از زیرساخت‌های لازم برای حضور گسترده‌تر انرژی‌های پاک در شبکه را دنبال کرد.

توسعه بازار برق سبز در بورس انرژی نیز حلقه اتصال میان توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و اقتصاد برق بود؛ به‌گونه‌ای که افزایش معاملات برق سبز می‌تواند انگیزه سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جدید و حضور فعال‌تر تولیدکنندگان انرژی پاک در بازار را تقویت کند.

تاب‌آوری؛ آزمون شبکه در شرایط غیرعادی

پایداری شبکه برق تنها در شرایط عادی سنجیده نمی‌شود. توان شبکه برای حفظ خدمت‌رسانی در زمان وقوع حوادث، بحران‌ها و شرایط غیرمتعارف، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های عملکرد مدیریت شبکه برق است.

در این دوره، استمرار هماهنگی میان مراکز کنترل، شرکت‌های برق منطقه‌ای، نیروگاه‌ها و شرکت‌های توزیع، امکان مدیریت سریع‌تر شرایط اضطراری و بازیابی شبکه را فراهم کرد.

این ظرفیت، در کنار زیرساخت‌های حفاظتی، کنترلی و ارتباطی، بخشی از سرمایه فنی کشور برای مقابله با بحران‌ها محسوب می‌شود؛ سرمایه‌ای که حاصل سال‌ها تجربه، دانش تخصصی و فعالیت شبانه‌روزی کارکنان صنعت برق است.

سرمایه انسانی؛ جذب و نگهداشت نخبگان برای آینده شبکه

در کنار زیرساخت‌های فنی و فناوری، سرمایه انسانی متخصص مهم‌ترین پشتوانه شرکت مدیریت شبکه برق ایران برای انجام مأموریت‌های حساس خود است. مدیریت شبکه برق با گستردگی ملی و حساسیت بالا، به نیرو‌هایی نیاز دارد که علاوه بر دانش تخصصی، توان تصمیم‌گیری سریع، تحلیل داده و مواجهه با شرایط پیچیده را داشته باشند.

در همین راستا، از سال گذشته تاکنون، ۲۵ نفر از نخبگان و دانش‌آموختگان دانشگاهی به جمع سرمایه انسانی شرکت مدیریت شبکه برق ایران پیوستند؛ اقدامی که با هدف تقویت بدنه کارشناسی، ورود دانش و نگاه‌های نو و ایجاد ظرفیت تخصصی برای پاسخگویی به نیاز‌های آینده صنعت برق انجام شد.

برای این نیروها، فرآیند ورود به شرکت با برنامه‌های آموزشی و آشنایی با ساختار و مأموریت‌های شرکت همراه شد و آموزش‌های بدو خدمت، آشنایی با فرآیند‌های سازمانی و تخصصی و بازدید از واحد‌های مختلف در دستور کار قرار گرفت.

اما جذب نیروی نخبه، تنها یک سوی این مسیر است و نگهداشت سرمایه انسانی متخصص اهمیت بیشتری دارد. در همین چارچوب، توسعه خدمات رفاهی و مالی، بهبود فرآیند‌های سازمانی، توجه به مسیر رشد حرفه‌ای کارکنان و فراهم کردن زمینه استفاده از ظرفیت علمی نیرو‌های جوان، به‌عنوان بخشی از سیاست‌های سرمایه انسانی دنبال شد.

ورود سرمایه انسانی جدید به شرکت، در کنار تجربه نیرو‌های باسابقه، زمینه شکل‌گیری ترکیبی ارزشمند از تجربه، دانش و نوآوری را فراهم کرده است؛ ترکیبی که می‌تواند پشتوانه توسعه مدیریت هوشمند و داده‌محور شبکه برق کشور در سال‌های پیش‌رو باشد.

از مدیریت شبکه برق تا حکمرانی هوشمند

مرور عملکرد شرکت مدیریت شبکه برق ایران در سال دوم دولت نشان می‌دهد که مأموریت این شرکت صرفاً مدیریت لحظه‌ای تولید و مصرف برق نیست. شبکه برق امروز به مجموعه‌ای از تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان، بازارها، زیرساخت‌های ارتباطی، داده‌ها و فناوری‌های نوین تبدیل شده و مدیریت آن نیازمند رویکردی یکپارچه و هوشمند است.

در چنین شرایطی، عملکرد سال ۱۴۰۴ و شش ماهه اول سال ۱۴۰۵ شرکت را می‌توان در سه محور اصلی خلاصه کرد: پایداری شبکه برق، هوشمندسازی و توسعه حکمرانی بازار برق.

حفظ پایداری شبکه برق در شرایط ناترازی، توسعه ابزار‌های بازارمحور، افزایش معاملات برق در بورس انرژی و قرارداد‌های دوجانبه، توسعه بازار برق سبز، تقویت زیرساخت‌های ارتباطی و داده‌ای، برنامه‌ریزی پیش‌نگر برای تأمین انرژی و سوخت، برنامه ریزی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و جذب نیرو‌های نخبه، مجموعه‌ای از اقداماتی است که تصویری فراتر از عملکرد اداری ارائه می‌دهد.

شرکت مدیریت شبکه برق ایران در طی سال دوم دولت چهاردهم، همزمان با مدیریت به روز شبکه برق، بخشی از زیرساخت‌های شبکه آینده را نیز پایه‌گذاری کرد؛ شبکه‌ای که باید هوشمندتر، تاب‌آورتر، داده‌محورتر و متکی بر سازوکار‌های شفاف‌تر بازار برق باشد.

هفته دولت، فرصتی برای مرور این مسیر و قدردانی از تلاش شبانه‌روزی مجموعه کارکنان صنعت برق است؛ مجموعه‌ای که پایداری شبکه و استمرار خدمت‌رسانی به مردم و بخش‌های مختلف اقتصاد کشور، حاصل کار هماهنگ و تخصصی آنهاست.

اکنون در سال ۱۴۰۵ همزمان با آغاز سال سوم دولت چهاردهم، مسیر پیش‌رو روشن است: حرکت از مدیریت عملیاتی به سمت حکمرانی یکپارچه شبکه و بازار برق؛ مسیری که در آن فناوری، داده، سرمایه انسانی، بازار برق و تاب‌آوری شبکه در خدمت یک هدف مشترک قرار می‌گیرند: تأمین برق پایدار، مطمئن و اقتصادی برای کشور.